خود را از آنان دور نگهداشت ؛ جز اينكه در فرصتهاى مختلف ، موضوع به قدرت رسيدن ايشان را پيش بينى كرد . « 1 » امام ( ع ) در اين خط مشى هيچ اقدام مثبتى براى آنان نكرد ، جز آنكه از يك خبر غيبى پرده برداشت و با اين كار ، عواطف واحساسات آنان را به نفع خود جلب كرد و بدين وسيله زمينهء فعاليتهاى فرهنگى خود پس از به قدرت رسيدن آنان را فراهم ساخت . ب - تقيّه واژه « تقيّه » از « وقايه » به معناى سپر گرفته شده و به معناى تلاش پنهانى و انجام وظيفه در پوشش امر ديگرى است . تقيّه به عنوان يك ابزار وتاكتيك براى اجراى سياستهاى اصولى در شرايط بحرانى ونامناسب ، همواره مورد بهره‌بردارى امامان معصوم قرار مىگرفت . امام صادق ( ع ) هرچند درمقاطعى از دوران امامت خود ( مثل دوران روى كار آمدن مروان تا مرگ سفاح ، سالهاى 126 تا 136 ) نسبت به دوران ديگر ، كمتر در تنگنا ومحدوديت قرارداشت و دراين مدت ، تا حدودى آشكارا به نشر فرهنگ ، علوم ومعارف اسلامى و تربيت افراد پرداخت ، ولى بيشتر دوران امامت آن حضرت چه در دوران امويان و چه در دوران عباسيان ، در جوّ و شرايط خفقان و استبداد حكومتى سپرى شد . از اين رو ، امام ناچار بود برنامه‌هاى گسترده فرهنگى خود را در پوشش تقيّه به مرحله اجرا درآورد و اين مسأله به عنوان يك خط مشى اصولى در برنامهء اصلاحى آن حضرت ، مطرح و يكى از مهمترين عوامل موفقيّت آن گرامى در برنامهء اصلاحى خود بود . سخنان امام ( ع ) دراين زمينه و توصيه‌هاى مكرّر و مؤكد ايشان به ياران خود مبنى بر ضرورت رعايت اين مسأله در مبارزات خود ، گواه اين مطلب است . اينك چند نمونه : 1 - خطاب به مُعَلّى بن خُنَيس :

--> ( 1 ) - ر . ك : همان مدرك ، ص 141 و 172 .